نقلهاي تاريخي حکايت از آن دارد که حضرت اسماعيل در همين قسمت زندگي ميکرد و خيمه گاه او در اين سوي بودهاست. مادرش هاجر نيز با وي در همين جا ميزيست و پس از مردن، در حجر دفن شد.
از آنجا که حجر اسماعيل داخل در مطاف است، ميتواند نشانهاي بر عظمت آن باشد. در برخي از روايات آمدهاست که پيامبران زيادي در اينجا مدفون شدهاند. در اصل، حجراسماعيل جزئي از کعبه به شمار ميآيد. هرگاه باران بر بام کعبه ببارد، از ناودان رحمت در اين فضا ميريزد.
مقام ابراهيم : سنگي است به طول و عرض ۴۰ سانتيمتر که جاي پاي ابراهيم روي آن به چشم ميخورد و مقابل درب کعبه قرار دارد. حجاج بعد از طواف واجب، مي بايست در پشت مقام ابراهيم، دو رکعت نماز طواف به جاي آورند. نماز طواف نسا نيز پشت مقام ابراهيم، خوانده ميشود.
اين مکان مربوط به زماني است که حضرت ابراهيم ديوارهاي کعبه را بالا ميبرد؛ آنگاه که ديوار بالا رفت، به حدي که دست بدان نميرسيد، سنگي آوردند و حضرت ابراهيم بر روي آن ايستاد و سنگها را از دست اسماعيل گرفت و ديوار کعبه را بالا برد. بر روي اين سنگ، اثر پاي او مشخص است.
زمزم : در نزديکي مقام ابراهيم و در هجده متري کعبه، در زيرزمين واقع است و آب آن توسط پمپ از طريق لوله کشي به زائرين ميرسد. چاه زمزم از ديگر آثار مسجد الحرام است که با نامهاي چاه اسماعيل، حفيرة عبدالمطلب، شفاء سُقم، عافيه، مَيمونه، طُعم، بَرکة، بَرّة ، شناخته ميشود. اين چاه در قسمت شرقي مسجدالحرام قرار دارد .
پس از آنکه حضرت ابراهيم ، همسر و فرزندش را ترک کرد، تشنگي بر آنها چيره شد، هاجر به دنبال آب ميان صفا و مروه دويد سرانجام جبرئيل بال و يا پاشنه پاي خود را بر زمين کوفت و زمزم جوشيد، براي حفظ جان اسماعيل و هاجر آن را پديد آورد.پس از مدتي آثار چاه از ميان رفت تا آن که عبدالمطلب بار ديگر آن را حفر نمود و از آن زمان تا کنون حاجيان از اين آب بهرهمند ميشوند.
درباره اهميت آب زمزم و فضيلت نوشيدن آن روايات زيادي نقل شدهاست. پيامبر (ص) فرمودند : زمزم بهترين چاههاي دنياست.
صفا و مروه : کوه صفا مکاني است که حجاج، بعد از طواف و نماز طواف، جهت ادامه اعمال (سعي) ، به آنجا ميروند و هفت مرتبه سعي بين صفا و مروه به جا ميآورند و در دور آخر، در کوه مروه تقصير ميکنند.
کوه صفا مکاني است که پيامبر رسالت خويش را با جمله قولوا لا اله الا الله تفلحوا از فراز آن کوه به جهانيان اعلام کرد .
در شمال شرقي مکه کوهي است بلند، مشرف بر منا به نام کوه نور به عربي ( جبل النور ) که در دامنه جنوبياش به فاصله ۱۶۰ متري از قله آن، غاري است به نام غار حرا و يکي از مکانهاي مقدس شهر مکهاست
پيامبر (ص) پيش از بعثت، در آنجا با خدا خلوت ميکرد و نخستين آيههاي قرآن (اِقرَأ باِسْمِ رَبّکَ اَلذَِي خَلَقَ) در آنجا بر ايشان نازل شد.
کوه ثور به عربي ( جبل الثور ) در سه کيلومتري جنوب شهر مکه و در جنوب منطقهاي به نام «مسفله» قرار دارد که غار ثور بر روي آن واقع است. اين غار به (ثور بن عبد مناف منسوب بوده) . و پيامبر اسلام هنگام هجرت به طرف مدينه، سه شبانه روز در آن پنهان شدند. اين کوه درشرق مکه واقع است و در سال ۱۳ بعثت زماني که سران قريش نقشه قتل پيامبر را کشيدند، خداوند حضرت را آگاه ساخت و در شب موعود (ليلة المبيت)حضرت علي(ع) در بستر ايشان خوابيدند و ايشان همراه ابوبکر در اين غار مخفي و پس از سه شبانه روز به مدينه هجرت نمودند.
منبع:دانشنامه آزاد ويکي پديا (با تصرف و تلخيص)
*از تمام عزیزان تقاضا دارم که مرا حلال کنند....باشد که قسمت شما هم بشود ان شاالله